Nấm là một bệnh da liễu phổ biến với mèo trên toàn thế giới, tuy bệnh không quá nguy hiểm nhưng có thể lây lan sang chủ thú cưng. Chính vì vậy, qua bài viết này Bệnh viện thú y Winpet gửi tới các bạn đọc thông tin về bệnh nấm ở mèo bao gồm: Nấm ở mèo là gì, tại sao mèo bị nấm, cách chữa nấm cho mèo, các thuốc trị nấm cho mèo phổ biến và các nguy cơ đối với con người.

1. Nấm ở mèo là gì và điều gì gây ra mèo bị nấm?

Nấm/Hắc lào ở mèo hoặc Nấm đồng xu là các tên phổ biến cho tình trạng nhiễm trùng do nấm ở các lớp của da, lông và móng ở mèo. Tên gọi “nấm đồng xu” xuất phát từ các tổn thương gây ra thường có dạng vành khăn hoặc đồng xu và có ranh giới rõ rệt giữa vùng da tổn bị nấm và vùng da lành, tuy nhiên không phải lúc nào các tổn thương cũng có dạng vành khăn hoặc đồng xu. Các vi sinh vật gây nhiễm trùng nấm ngoài da thuộc một nhóm chuyên biệt của nấm được gọi là nấm da (dermatophytes), vì vậy tên y học của bệnh này là nấm da liễu (dermatophytosis).

Một số loài nấm da đặc trưng cho từng loài, có nghĩa là chúng sẽ chỉ lây nhiễm cho một loài, trong khi những loài khác có thể lây giữa các loài động vật khác nhau hoặc từ động vật sang người. Ở mèo, một loài nấm da, được gọi là Microsporum canis, là nguyên nhân gây ra hầu hết các bệnh nhiễm trùng nấm ngoài da. Loài này cũng có thể lây nhiễm cho chó và người. Đôi khi nhiễm nấm ngoài da ở mèo cũng có thể do các loài như Trichophyton mentagrophytes gây ra và loài này cũng có khả năng lây nhiễm từ động vật sang người.

2. Mèo bị nấm da nhìn như thế nào?

Mèo bị nấm da thường khó phát hiện, vì các tổn thương của bệnh nấm ở mèo có thể rất nhẹ hoặc thậm chí không thể phát hiện được. Nấm đồng xu ăn chất sừng có ở lớp ngoài của da, lông và móng. Lớp vảy ‘tàn thuốc lá’ ở sâu trong lớp lông có thể là dấu hiệu nhận biết duy nhất về nhiễm nấm da ở mèo. Một số con mèo có thể có những mảng da dày tròn kèm theo rụng lông. Rụng lông xảy ra khi các bào tử xâm nhiễm vào các sợi lông, làm tăng độ mỏng manh của các sợi lông bị nhiễm bệnh và khiến chúng gãy rụng.

Ở mèo, các vị trí chính của những tổn thương này là da trên đầu, ngực, chân trước và dọc theo sống lưng. Những tổn thương này thường không ngứa. Đôi khi, nhiễm trùng móng được gọi là nấm móng có thể xảy ra. Các móng vuốt trở nên thô ráp, rỗ và phát triển thành vảy và cuối cùng chúng có thể bị biến dạng. Bệnh nấm ở mèo đôi khi có thể gây ra một bệnh toàn thân khi một vùng da lớn trên cơ thể bị ảnh hưởng, thường thấy là rụng lông từng mảng.

Một số mèo, đặc biệt là các giống mèo lông dài, có thể bị bệnh hắc lào mà không có bất kỳ dấu hiệu lâm sàng nào hoặc rụng lông. Những con mèo này được gọi là ‘mèo mang mầm bệnh không có triệu chứng’. Những con mèo này có thể lây nhiễm cho động vật khác hoặc con người, đặc biệt là trong những môi trường có nhiều mèo, mà người chăm sóc không biết chúng bị nhiễm bệnh.

3. Mèo lây nấm như thế nào?

Bệnh nấm da dễ lây lan và sự lây nhiễm xảy ra khi có sự tiếp xúc trực tiếp với nấm. Nó có thể lây khi tiếp xúc trực tiếp với động vật hoặc người bị nhiễm bệnh, hoặc bằng cách cầm nắm các vật bị nhiễm nấm, hoặc chạm vào các bề mặt bị nhiễm nấm.

Các bào tử nấm có thể tồn tại trên lược, bàn chải, bát đựng thức ăn, đồ đạc, giường, thảm, hoặc các bề mặt môi trường khác trong nhiều tháng (được báo cáo là lên đến 18 tháng).

Tiếp xúc với nấm ngoài da không phải lúc nào cũng dẫn đến nhiễm trùng. Mức độ ô nhiễm môi trường là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển của nhiễm trùng nấm ngoài da, cũng như tuổi của người hoặc động vật tiếp xúc với mầm bệnh nấm. Người trưởng thành khỏe mạnh thường có khả năng chống lại nhiễm trùng trừ khi có vết nứt trên da chẳng hạn như vết xước. Người già, trẻ nhỏ và người lớn có hệ miễn dịch kém hoặc nhạy cảm với da đặc biệt dễ bị nhiễm nấm da. Và điều này cũng đúng ở mèo, nếu mèo có hệ miễn dịch suy yếu sẽ dễ bị nấm hơn mèo khỏe mạnh.

4. Mất bao lâu các tổn thương trên da xuất hiện từ khi bị nấm?

Thời gian ủ bệnh từ khi tiếp xúc với nấm ngoài da đến khi phát triển các tổn thương do hắc lào thường từ 7 đến 14 ngày; một số trường hợp có thể mất đến 21 ngày trước khi các dấu hiệu nhiễm trùng phát triển.

5. Làm cách nào để chẩn đoán nấm ở mèo?

Đa số các trường hợp bệnh hắc lào ở mèo do M. canis gây ra sẽ phát sáng huỳnh quang màu vàng lục khi soi da và lông trong phòng tối dưới đèn cực tím đặc biệt gọi là đèn Wood. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp đều cho thấy huỳnh quang rõ ràng và một số loài nấm da khác không phát huỳnh quang dưới đèn Wood. Do đó, có thể cần thêm chẩn đoán khác để xác nhận rằng có nấm ngoài da.

Phương pháp chính xác nhất để chẩn đoán bệnh hắc lào ở mèo là nuôi cấy nấm trong phòng thí nghiệm. Đối với điều này, các mẫu tóc và da cạo được lấy. Đôi khi có thể khẳng định kết quả nuôi cấy dương tính trong vòng vài ngày, nhưng trong một số trường hợp, bào tử nấm có thể chậm phát triển và kết quả nuôi cấy có thể mất đến bốn tuần, có nghĩa là một trường hợp nghi ngờ không thể được gọi là âm tính trong ít nhất một tháng.

Có một phương pháp cho kết quả chính xác khá cao và thời gian xét nghiệm ngắn hơn đó là sử dụng kính hiển vi để phát hiện nấm. Một mẫu xét nghiệm sẽ được lấy bằng băng dính trong và nhuộm bằng thuốc nhuộm chuyên biệt sau đó sẽ được kiểm tra dưới kính hiển vi. Dưới đây là hình ảnh Nấm mèo dưới kính hiểu vi mà Bệnh viện thú y Winpet sưu tầm được trong quá trình khám bệnh cho các bạn thú cưng.

Có rất nhiều nguyên nhân gây rụng lông ở mèo như kí sinh trùng trên da, dị ứng, cường giáp…. Trước khi chẩn đoán bệnh nấm da ở mèo, bác sĩ thú y có thể đề nghị một số xét nghiệm bổ sung để loại trừ các nguyên nhân này.

6. Làm cách nào để điều trị nấm ở mèo?

Mặc dù bệnh hắc lào là một bệnh nhiễm trùng tự giới hạn ở nhiều loài mèo, việc điều trị mèo bị nấm luôn cần thiết để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm sang người, đặc biệt là trẻ em và các vật nuôi khác.

Cách phổ biến nhất để điều trị bệnh hắc lào ở mèo là sử dụng kết hợp liệu pháp tại chỗ (bôi kem, thuốc mỡ hoặc dầu gội) và liệu pháp toàn thân (dùng thuốc chống nấm bằng đường uống). Để xử lý nấm thành công, tất cả các ô nhiễm môi trường cần phải được loại bỏ.

Điều trị cục bộ cho mèo bị nấm

Đôi khi, liệu pháp tại chỗ được sử dụng đơn lẻ để điều trị mèo bị nấm, nhưng phổ biến hơn là dùng kết hợp với thuốc uống. Có nhiều loại thuốc kem và thuốc xịt khác nhau để bôi lên các vùng da bị nấm đồng xu. Cạo lông ở những vùng nhỏ có thể là đủ nếu chỉ một hoặc hai vùng bị ảnh hưởng. Nếu có nhiều nốt nấm hoặc nếu mèo của bạn là giống mèo lông dài, bác sĩ thú y có thể khuyên bạn nên cạo tất cả lông của mèo, cùng với việc tắm cho mèo bằng dầu gội có thuốc trị nấm ít nhất hai lần mỗi tuần. Điều cực kỳ quan trọng là chỉ sử dụng các chế phẩm đã được bác sĩ thú y cung cấp hoặc khuyến nghị cụ thể. Điều trị tại chỗ thường sẽ cần thiết trong khoảng thời gian vài tuần đến vài tháng.

Sau khi tắm hoặc điều trị cho mèo, hãy nhớ rửa tay và vệ sinh bất kỳ bề mặt nào mà mèo tiếp xúc bằng dung dịch tẩy rửa

Điều trị bằng thuốc uống

Trong phần lớn các trường hợp bệnh hắc lào, để điều trị hiệu quả sẽ phải sử dụng thuốc uống chống nấm. Loại thuốc trị nấm cho mèo được sử dụng rộng rãi nhất cho mục đích này theo truyền thống là griseofulvin, mặc dù các loại thuốc mới hơn như itraconazole hoặc terbinafine (Lamasil) đang được sử dụng thường xuyên hơn và thường được ưa thích hơn vì chúng có ít tác dụng phụ hơn. Đáp ứng của từng cá thể mèo với một phương pháp điều trị khác nhau và nếu ngừng điều trị quá sớm, bệnh có thể tái phát. Thông thường điều trị kéo dài tối thiểu sáu tuần, và trong một số trường hợp, điều trị lâu hơn là cần thiết. Việc nuôi cấy nấm hoặc xét nghiệm nấm ngoài da sẽ được thực hiện định kỳ sau khi bắt đầu điều trị để xác định xem mèo của bạn có còn bị nấm hay không.

KHÔNG ngừng điều trị trừ khi bác sĩ thú y của bạn đã đưa ra khuyến cáo này. Ngừng điều trị quá sớm có thể khiến nấm tái phát.

Điều trị thường được tiếp tục cho đến khi thu được hai lần cấy nấm ngoài da âm tính liên tiếp.

Nếu có nhiều hơn một vật nuôi trong gia đình, hãy cố gắng tách những con vật bị nhiễm bệnh khỏi những con vật không bị nhiễm bệnh và chỉ điều trị những con đã bị nhiễm bệnh. Trong một số tình huống, có thể tốt hơn là điều trị cho tất cả các vật nuôi. Bác sĩ thú y của bạn sẽ tư vấn cho bạn về cách điều trị tốt nhất cho từng trường hợp của bạn.

Vệ sinh môi trường có mèo bị nấm

Các sợi lông bị nhiễm nấm có chứa nhiều bào tử nấm cực nhỏ có thể bị rụng ra môi trường. Sự lây nhiễm của các động vật khác và con người có thể xảy ra do tiếp xúc trực tiếp với mèo bị nấm hoặc do tiếp xúc với bào tử nấm trong môi trường bị ô nhiễm. Ngoài việc giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp với mèo bị nấm, điều quan trọng là phải giữ cho môi trường càng sạch càng tốt (càng ít bào tử càng tốt).

Cạo lông kết hợp với điều trị kháng nấm tại chỗ cho các vùng da bị ảnh hưởng có thể giúp giảm ô nhiễm môi trường. Điều quan trọng là phải loại bỏ lông mèo bị nấm rụng trên sàn nhà hoặc đồ đạc vì chúng có thể bị nhiễm bào tử nấm.

Cũng nên giữ mèo bị nấm ở những phòng dễ dọn dẹp trong nhà. Ô nhiễm môi trường có thể được giảm thiểu bằng cách lau sạch hoặc hút bụi ẩm kỹ lưỡng tất cả các phòng hoặc khu vực mà mèo của bạn có thể tiếp cận; điều này nên được thực hiện hàng ngày.

Bào tử nấm có thể bị tiêu diệt bằng dung dịch thuốc tẩy clo và nước bằng cách pha loãng một lít thuốc tẩy clo (500 ml) trong một gallon nước (4 lít), hoặc pha loãng tỉ lệ từ 1:10 đến 1: 100 để sử dụng

Trong các môi trường nuôi nhốt nhiều động vật như chuồng hoặc cũi, việc điều trị bệnh hắc lào có thể cực kỳ khó khăn và tốn kém, đồng thời khó ngăn chặn ô nhiễm nấm trong môi trường.

7. Mèo bị nấm kéo dài trong bao lâu?

Bệnh nấm ở mèo sẽ tồn tại lâu hơn và lây nhiễm trong một thời gian dài nếu bạn chỉ áp dụng các biện pháp tối thiểu (chỉ bôi thuốc hoặc tắm) hoặc nếu bạn không kiên trì với phương pháp điều trị được chỉ định bởi bác sĩ.

Đại đa số mèo, nếu được điều trị thích hợp, sẽ khỏi bệnh sau 1-2 tháng. Mặc dù sự xuất hiện của các tổn thương có thể không thay đổi nhiều trong khoảng 1 tuần đầu tiên điều trị, nhưng một số cải thiện sẽ thấy rõ trong vòng hai đến ba tuần sau đó. Các triệu chứng có thể tái phát nếu ngừng điều trị quá sớm hoặc không đủ tích cực (tức là chỉ sử dụng phương pháp điều trị tại chỗ) hoặc nếu vật nuôi mắc bệnh tiềm ẩn ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch. Đôi khi, mặc dù được điều trị thích hợp, nhưng tình trạng nhiễm trùng vẫn tồn tại và trong tình huống này, bác sĩ thú y của bạn có thể phải thử các loại thuốc chống nấm thay thế.

8. Bệnh nấm mèo có nguy cơ đối với con người là gì?

Bệnh nấm ở mèo có thể lây truyền khá dễ dàng sang người, đặc biệt là trẻ em, và điều quan trọng là phải thực hiện các bước thích hợp để giảm thiểu tiếp xúc với nấm trong khi mèo đang được điều trị (xem Vệ sinh môi trường ở trên). Mèo bị nấm có nhiều khả năng lây truyền và gây ra các dấu hiệu lâm sàng ở những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Nếu bất kỳ người nào trong nhà bị tổn thương da, đặc biệt là các mảng da nhỏ dày lên và tấy đỏ với các cạnh có vảy nổi lên, cần được khám bởi bác sĩ da liễu và chăm sóc y tế. Bệnh hắc lào ở người thường đáp ứng rất tốt với điều trị. Tuy nhiên, nấm ngoài da có thể lây nhiễm đến 18 tháng trong môi trường và có thể tái nhiễm. Điều quan trọng là phải đeo găng tay, khẩu trang khi tiếp xúc với mèo bị nấm và rửa tay kỹ sau đó.