Chó mèo bị sỏi bàng quang là một trong các bệnh tiết niệu rất phổ biến, bệnh kèm theo nhiều biến chứng nguy hiểm và khiến sức khỏe thú cưng giảm sút với các triệu chứng như đi tiểu khó khăn, tiểu ra máu, mệt mỏi, chán ăn… thậm chí là nguy cơ tắc đường tiết niệu (biến chứng phổ biến ở mèo bị sỏi bàng quang). Bài viết này bệnh viện thú y Winpet sẽ giúp các bạn có thêm các kiến thức về các loại sỏi thường gặp trên thú cưng, tầm quan trọng về chế độ ăn đối với thú cưng bị sỏi, và các lưu ý đối với chế độ ăn cho chó mèo bị sỏi bàng quang.

I. Tổng quan về sỏi bàng quang ở mèo và chó

Sỏi bàng quang (uroliths) là vấn đề phổ biến ở cả chó và mèo. Các loại sỏi phổ biến nhất là sỏi Struvite, Canxi oxalat và Urat. Trong khi sỏi Struvite thường do nhiễm trùng ở chó, các loại sỏi còn lại là do bất thường về trao đổi chất (chẳng hạn như bệnh gan hoặc canxi trong máu cao), sự mất cân bằng chất dinh dưỡng từ chế độ ăn uống và các chất bổ sung, hoặc tình trạng di truyền mà chó hoặc mèo thừa hưởng từ cha mẹ chúng. Đôi khi có tinh thể trong nước tiểu nhưng không có sỏi. Những tinh thể này có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sỏi – điều này phụ thuộc vào loại tinh thể và vật nuôi (là chó hay mèo, giống gì, có nhiễm trùng đường tiết niệu hay không…).

Bác sĩ thú y của bạn sẽ cần phải thực hiện các xét nghiệm để tìm ra sỏi hoặc tinh thể thuộc loại nào vì điều đó sẽ ảnh hưởng đến cách xử lý (và cách bạn có thể giảm nguy cơ tái phát của bệnh cho chó mèo bị sỏi bàng quang). Trong một số trường hợp, sỏi phải được phẫu thuật lấy ra ngoài để điều trị và xác định chính xác loại sỏi

Thường thì sỏi Struvite và Urat có thể làm tiêu tan được bằng cách thay đổi chế độ ăn và uống thuốc, nhưng với sỏi Canxi oxalat không thể làm tiêu tan được và biện pháp duy nhất là phẫu thuật.

Sau khi sỏi được lấy ra và bác sĩ thú y biết chính xác loại sỏi đó qua xét nghiệm thì điều quan trọng tiếp theo là phải giải quyết các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn có thể gây ra sỏi. Nếu bạn cung cấp cho bác sĩ thú y của bạn một lịch sử về chế độ ăn uống, bao gồm chế độ ăn uống chính xác, đồ ăn phụ, thức ăn chính, thực phẩm bổ sung và bất kỳ loại thực phẩm và đồ ăn vặt nào khác có thể giúp xác định xem có bất kỳ yếu tố nào về chế độ ăn uống có thể góp phần tạo nên sỏi hoặc tinh thể hay không. Dựa trên thông tin này và loại sỏi đã xác định, bác sĩ thú y có thể giúp bạn chọn một chế độ ăn uống thích hợp để giảm nguy cơ bị sỏi trong tương lai.

Những lưu ý quan trọng nhất để phòng ngừa sỏi:

• Pha loãng nước tiểu bằng cách tăng lượng nước cho thú cưng uống và ăn đồ ăn nhiều nước
• Giảm lượng hợp chất tạo sỏi trong chế độ ăn uống.

II. Các loại sỏi bàng quang ở mèo và chó phổ biến nhất

1. Sỏi Struvite

Sỏi Struvite là loại sỏi phổ biến (đặc biệt là ở mèo), thường có thể được hòa tan hoàn toàn ở cả chó và mèo bằng chế độ ăn uống đặc biệt. Những chế độ ăn này khuyến khích chó mèo bị sỏi bàng quang tiêu thụ nhiều nước hơn, chứa một lượng protein được kiểm soát và một số khoáng chất nhất định, đồng thời cũng làm thay đổi độ axit của nước tiểu của chó mèo bị sỏi bàng quang. Mặc dù các quy trình làm tan sỏi giữa chó và mèo tương tự nhau, nhưng việc ngăn ngừa sỏi trong tương lai lại khá khác nhau.

Sỏi Struvite ở chó thường do nhiễm trùng đường tiết niệu và chế độ ăn uống đặc biệt không quá cần thiết cho chó bị sỏi Struvite sau khi sỏi đã được làm tan hoặc phẫu thuật loại bỏ. Nếu chó của bạn bị nhiễm trùng bàng quang tái phát dẫn đến sỏi struvite, điều trị tích cực bằng kháng sinh là rất quan trọng để giải quyết và ngăn ngừa nhiễm trùng thêm để đảm bảo không hình thành thêm sỏi. Các tinh thể Struvite đôi khi có thể được nhìn thấy trong nước tiểu của những con chó không bị nhiễm trùng đường tiết niệu, đặc biệt là trong các mẫu đã được bảo quản lạnh hoặc để trong vài giờ. Những tinh thể này không có khả năng làm tăng nguy cơ phát triển sỏi.

Ở mèo, struvite có thể hình thành mà không bị nhiễm trùng và một chế độ ăn uống đặc biệt được khuyến nghị để giảm nguy cơ mắc các đợt bệnh trong tương lai. Hầu hết các chế độ ăn kiêng được thiết kế để hòa tan Struvite cũng có thể được sử dụng để ngăn ngừa tái hình thành sỏi. Nếu có các tinh thể struvite trong nước tiểu của mèo, đặc biệt là trong các mẫu tươi, điều đó cho thấy rằng mèo có thể có nguy cơ cao sẽ phát triển thành sỏi, ngay cả khi không có biểu hiện nhiễm trùng.

2. Sỏi Canxi oxalat

Sỏi Canxi oxalat thường xuyên xảy ra ở một số giống chó (ví dụ: Yorkies, Miniature Schnauzers, Shih Tzus) và cả ở mèo. Chúng không thể được hòa tan và phải được loại bỏ bằng phẫu thuật. Các tinh thể Canxi oxalat trong nước tiểu có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi ở cả chó và mèo. Sự hình thành tinh thể và sỏi bàng quang ở mèo và chó có thể do các vấn đề sức khỏe khác như hàm lượng canxi trong máu cao, hay do chế độ ăn uống hoặc bổ sung quá nhiều hoặc quá ít canxi, quá nhiều oxalat hoặc là các hợp chất mà cơ thể tạo thành oxalat. Khi một nguyên nhân tiềm ẩn như canxi trong máu cao, được tìm thấy và điều chỉnh, nguy cơ sỏi sẽ giảm xuống. Đối với vật nuôi không có nguyên nhân rõ ràng gây ra sỏi, chế độ ăn uống hợp lý có thể đóng một phần quan trọng trong việc giảm nguy cơ hình thành sỏi trong tương lai.

3. Sỏi Urat (Ammonium biurate)

Sỏi Urat là do tình trạng di truyền ở một số giống chó (ví dụ Dalmatians, Jack Russel Terriers, Bulldogs) nhưng cũng thường thấy với bệnh gan, đặc biệt là ở chó hoặc mèo bị bệnh gan. Sỏi Urat được tạo ra từ các hợp chất gọi là purin có trong DNA. Purines có nhiều trong thịt, nội tạng (như gan và tim), cá và hải sản. Sỏi Urat có thể được hòa tan ở một số vật nuôi với sự kết hợp của chế độ ăn ít purin và thuốc.

Phòng ngừa cho chó bị bệnh gan bao gồm cả việc thay đổi chế độ ăn uống và điều trị bệnh gan (chẳng hạn như bệnh Tĩnh mạch gan rẽ nhánh). Trong khi đó để phòng ngừa cho những con chó mắc bệnh di truyền thì thường là cần thay đổi chế độ ăn uống đôi khi kết hợp với uống thuốc.

III. Chế độ ăn kiêng giúp ích như thế nào

Đối với chó và mèo bị sỏi bàng quang, nên được áp dụng chế độ ăn uống trị liệu mà bạn có thể mua từ bác sĩ thú y đã khám cho thú cưng của bạn để giảm nguy cơ phát triển sỏi. Nhiều chế độ ăn kiêng được thiết kế để giảm nguy cơ mắc cả sỏi Canxi oxalat và Struvite trong khi các chế độ ăn khác nhau được sử dụng để ngăn ngừa sỏi Urat. Đôi khi những chế độ ăn kiêng này hiệu quả hơn nhiều trong việc ngăn ngừa sỏi trong tương lai hơn bất cứ loại thuốc nào. Nếu thú cưng của bạn mắc các tình trạng bệnh lý khác (ví dụ như bệnh thận, gan hoặc tim) thì việc trao đổi với bác sĩ thú y càng trở nên quan trọng hơn để đảm bảo chế độ ăn đáp ứng tất cả các nhu cầu dinh dưỡng cho thú cưng của bạn những không làm tồi tệ thêm căn bệnh mà bé đang mắc.

Rất nhiều nghiên cứu và khoa học đi vào chế độ ăn điều trị được thiết kế để làm tan sỏi hiện có hoặc giảm nguy cơ hình thành sỏi mới. Các thành phần chất lượng cao được lựa chọn cẩn thận để giảm sỏi trong khi vẫn cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và hương vị tốt. Chế độ ăn đó được thử nghiệm bằng cách cho chó và mèo ăn và sau đó nước tiểu của chúng được kiểm tra để đảm bảo rằng nó có ít hợp chất góp phần hình thành sỏi và có chứa các đặc tính giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi.

Rất may hiện nay trên thị trường Việt Nam đã bán các loại thức ăn hạt dành riêng cho chó mèo bị sỏi bàng quang giúp chủ thú cưng đỡ vất vả trong việc phải tự pha chế đồ ăn đúng công thức để ngăn ngừa và điều trị sỏi. Các loại hạt phổ biến là Royal Canin urinary, Purina urinary